Bazı halkları anlamak için tarih kitaplarından önce sofralarına bakmak gerekir. Çünkü kültür, insanın kapısını kime açtığında, evinde kime yer verdiğinde ve elindekini kiminle paylaştığında da kendini gösterir. Kürt kültüründe misafirperverlik, gündelik hayatın içine işlemiş güçlü bir gelenektir. Bir eve misafir olduğunuzda çayınız doldurulur, sofra kurulur, evde ne varsa önünüze konur. “Yeter” dersiniz, biraz daha yemeniz istenir. Kalkmaya hazırlanırsınız, “Daha otur, bir çay daha iç” denir. Bu ısrarın içinde sizi ağırlamanın sevinci vardır. Misafir rahat etmeden ev sahibi rahat etmez. Çünkü büyüklerden öğrenilen anlayışa göre misafir emanettir. Ben bu geleneğin köklerini düşündüğümde, zihnim Mezopotamya’nın kadim hafızasına ve Hazreti İbrahim’in sofrasına gider. Kürt misafirperverliğini tek bir tarihî kaynağa bağlamak mümkün değildir. Bu kültür; yerel geleneklerin, farklı inançların, aile ve komşuluk ilişkilerinin, kuşaklar boyunca yaşanan karşılaşmaların birikimidir. Bununla birlikte, Hazreti İbrahim’in temsil ettiği cömertlik ve açık sofra anlayışının bu birikimde güçlü bir yankısı olduğunu düşünüyorum. Kur’an’da anlatılan misafirlerini ağırlama sahnesinde Hazreti İbrahim, ikram için harekete geçer. Bu anlatının bende bıraktığı duygu, kapıya gelen insana gönülden yer açılmasıdır. Sofra hazırlamak, bir başkasının ihtiyacını kendi meseleniz hâline getirmektir. Bizim evlerimizde de bunun izlerini bulurum. Kapıdan giren kişiye ilk söylenen sözlerden biri, “Bir şey yer misin?” olur. Bazen yol yorgunluğu yüzünden anlaşılır, bazen açlığı sorulmadan sezilir. Bir tabak çıkarılır, çay demlenir, sohbet kendiliğinden başlar. Çocuklar da bu davranışları görerek öğrenir. Annesinin misafir için ayırdığı yemeği, babasının sofrada açtığı yeri, büyüklerinin ikramdan duyduğu mutluluğu izler. Yıllar sonra kendi evinde aynı hareketi tekrarlar. Kültürün devamlılığı biraz da böyle sağlanır: Öğütlerin yanında, hatırlanan davranışlarla. Diyarbakır’da zaman zaman karşılaştığımız hesap ısrarı da bu anlayışı düşündürür. Birlikte yemek yediğiniz kişi, hesabı sizin ödemenize izin vermek istemez. “Misafirimizsiniz” der. Siz ısrar edersiniz, o da ısrar eder. Elbette bu davranışı bütün Diyarbakır’a ya da bütün Kürtlere mal edemeyiz. Her insanın koşulları ve tutumu farklıdır. Ancak misafiri ağırlamanın bir gönül borcu gibi görülmesi, üzerinde durulmaya değer bir kültürel alışkanlıktır. İkram eden kişi, paylaşabildiği için memnun olur. Üstelik cömertlik için bolluk gerekmez. Dar gelirli bir evde önünüze konulan yemek, bazen o ailenin elindeki son öğündür. Bunu bilince sofranın anlamı değişir. Paylaşmanın kıymetini, tabağın büyüklüğüyle ölçemeyeceğinizi anlarsınız. Misafirperverliğin en güzel taraflarından biri de yabancılık duygusunu azaltmasıdır. İlk kez girdiğiniz bir evde size ayrılan yer, sorulan bir soru, uzatılan bir bardak çay rahatlamanızı sağlar. Sohbete katıldıkça karşınızdaki insanları tanırsınız. Onlar da sizi tanır. Bu yüzden sofrayı, barışın gündelik hayattaki küçük imkânlarından biri olarak görüyorum. Aynı masada oturmak bütün anlaşmazlıkları çözmez; fakat insanların birbirini dinlemesine bir başlangıç olabilir. Bazen birlikte yenilen bir yemek, yıllardır taşınan bir önyargıyı sorgulatır. Kürtler göç ettikleri yerlere bu sofra alışkanlığını da taşıdı. Başka şehirlerde, başka ülkelerde kurulan evlerde memleketin yemekleri pişti; kapıya gelen kişiye çocuklukta duyulan sözler söylendi: “Gel, otur. Bir şeyler ye. Çay iç.” İnsan memleketinden uzaklaşınca bazı alışkanlıklarına daha sıkı sarılıyor. Bir yemeğin kokusu, sofradaki konuşmalar, misafiri uğurlarken edilen sözler geçmişle bağını koruyor. O evde büyüyen çocuk da hiç görmediği bir köyü, ailesinin anlattıklarından ve yaşattıklarından tanımaya başlıyor. Yine de bu mirası överken kendimize bir soru sormalıyız: Büyüklerimizden devraldığımız paylaşma duygusunu bugün ne kadar yaşatıyoruz? Hayatın telaşı içinde komşumuzun hâlini soruyor muyuz? Soframızda bir başkasına yer açabiliyor muyuz? Misafirperverliği güzel bir hatıra olarak anlatmanın yanında, günlük hayatımızda sürdürebiliyor muyuz? Ben Kürtlerin sofrasında İbrahim’in izini ararken, bu soruların cevabını da arıyorum. Benim için o iz, tarihî bir soy bağı iddiasından çok, kuşaklar arasında taşınan bir ahlakın hatırlatıcısıdır: İkram etmek, paylaşmak, kapıya gelen insana gönülden yer açmak. Bu anlayışı yaşatmak için büyük servetler gerekmiyor. Bazen bir tabak yemek, bazen bir bardak çay, bazen de acele etmeden dinlemek yeterli. Mezopotamya’nın bir köşesinde bugün hâlâ kapı açılıyor, sofraya bir tabak daha konuyor ve misafir içtenlikle buyur ediliyorsa, o kadim hafıza yaşamaya devam ediyor demektir. Ve ben, o sofrada İbrahim’in cömertliğini hatırlıyorum.